216

کیفیت سود موضوعی است که در سالxadهای اخیر به کانون توجه در ارزیابی عملکرد مالی           شرکتxadها تبدیل شده است. در پی رسواییxad های مالی اخیر، اطمینان و اعتماد سرمایهxad گذاران به سیستم گزارشxadگری مالی تضعیف شده و کیفیت سود به عنوان یک عامل مهم در تعیین اعتبار و قابلیت اعتماد ارقام گزارش شده، از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است.

کیفیت سود،  قدرت سودآوری،  پایداری سود

نقش اصلی اطلاعات حسابداری در بازارهای مالی فراهم کردن زمینهxad های لازم برای تخصیص بهینهxad منابع است. در پی رسواییxadهای مالی اخیر، اطمینان و اعتماد سرمایهxad گذاران به سیستم گزارشxadگری مالی ضعیف شده و کیفیت سود به عنوان یک عامل مهم در تعیین اعتبار و قابلیت اعتماد ارقام گزارش شده پدیدار شده  است. در نتیجه، تعیین کیفیت اطلاعات حسابداری و نتایج حاصل از آن، مورد علاقه سرمایهxad گذاران، مدیران، قانونxad گذاران و تدوینxad کنندگان استانداردها است. تحلیلxadگران مالی، مدیران و سرمایهxad گذاران در سالxadهای اخیر به گزارش سودآوری شرکتxadها توجه زیادی داشتهxad اند. مدیران علاقمند به حفظ رشد سود هستند زیرا، پاداش آنان اغلب به سود شرکت وابسته است. سود حسابداری و اجزای آن از جمله اطلاعاتی محسوب میxadشود که در هنگام تصمیمxad گیری توسط افراد در نظر گرفته میxad شود. سود حسابداری مبتنی بر ارقام تعهدی از نظر بسیاری از کاربران اطلاعات صورتهای مالی، ابزاری برای سنجش عملکرد شرکتxadها محسوب می شود. منظور از ارزیابی عملکرد شرکتxadها ارزیابی کلی وضعیت مالی و نتایج عملیات برای تصمیمxad گیرxadیxadهای منطقی است.  

سهامxadداران که مهمxadترین گروه کاربران اطلاعات صورتxadهای مالی هستند منافع خود را در اطلاعات سود جستجو میxad کنند . سود حسابداری نشانه xadای است که موجب تغییر باورها و رفتار سرمایه xadگذاران میشود . کیفیت سود میxad تواند در گزارشxadگری مالی اطمینان سرمایهxad گذاران را در بازارهای مالی تحت تاثیر قرار دهد. از عوامل مهم مؤثر در کیفیت سود میxad توان به روشxadهای متعدد حسابداری، نارساییxad های موجود در فرآیند برآوردها و پیش بینیxad ها، اختیار عمل مدیران و تاثیرپذیری سود از مبانی گزارشگری و صلاحxadدید مدیران اشاره کرد. عبارت کیفیت سود به توانایی مدیران در استفاده از اقلام اختیاری در اندازهxad گیری و گزارشxadگری سود اشاره دارد. اقلام اختیاری ممکن است شامل انتخاب از بین اصول یا استانداردهای حسابداری و به کارگیری برآوردها و زمانxadبندی معاملات برای شناسایی اقلام غیرعادی در سود باشد.

در طول سه دهه اخیر بحث کیفیت سود مورد توجه خاص پژوهشگران قرار گرفته و تلاش بر این بوده است که با دست یافتن به یک روش منطقی و معتبر، کیفیت سود مورد ارزیابی قرار گرفته و عوامل              تاثیرxadگذار بر آن شناسایی شود .

کیفیت سود زمانی مطرح میxad شود که تحلیلxadگران مالی تعیین کنند، تا چه میزان سود گزارش شده، منعکس کنندهxad سود واقعی است. برداشت عموم سرمایهxad گذاران از مفهوم سود واقعی، سود حاصل از عملیات عادی است که قابل تکرار در سالxadهای مالی آینده و ایجاد کننده جریانxadهای نقدی است. مفهوم کیفیت سود به دو ویژگی سودمندی در تصمیمxadگیری و ارتباط بین کیفیت سود و سود اقتصادی اشاره میxad کند.

سود یکی از اساسیxad ترین عناصر صورتxadهای مالی است که همواره مورد توجه قرار گرفته است و از آن به عنوان معیاری برای ارزیابی تداوم فعالیت، کارآیی و بازنگری ساختار قراردادهای نمایندگان واحد اقتصادی یاد میxad شود. شواهد نشان داده است که سود حسابداری شاخص خوبی برای بازدهxad های سهام و پیش بینی   جریانxadهای نقدی آینده است، اما به دلیل استفاده از محدودیتxadهای محافظهxad کاری و اهمیت در تعیین سود حسابداری، برخی از تحلیلxadگران به این نتیجه رسیدند که سود اقتصادی نسبت به سود حسابداری، شاخص بهتری برای پیشxadبینی جریانxadهای نقدی آینده است. سود اقتصادی نیز اولین بار توسط آدام اسمیت تعریف شد و سپس این تعریف توسط هیکس بسط داده شد. او سود را مبلغی تعریف کرد که شخص     میxadتواند طی یک دوره مصرف کند و در آخر دوره دارای همان رفاهی باشد که در اول دوره داشته است.

نظریه کیفیت سود برای اولین بار توسط تحلیلxadگران مالی و کارگزاران بورس مطرح شد، زیرا آنان احساس میxad کردند سود گزارش شده قدرت سود را آن چنان که در ذهن مجسم میxad شود نشان نمی xadدهد. آنان دریافتند که پیشxadبینی سودهای آینده بر مبنای نتایج گزارش شده، کار مشکلی است. افزون بر این، تحلیلxadگران فهمیدند که تجزیه و تحلیل صورتxadهای مالی شرکتxadها به دلیل نقاط ضعف متعدد در اندازهگیری اطلاعات حسابداری کار مشکلی میxad باشد. سوال اساسی این است که چرا تحلیلxadگران مالی در ارزیابی خود از سود خالص گزارش شده و یا سود هر سهم شرکت (بدون تعدیل ) استفاده نمیxad کنند و جانب احتیاط را رعایت   می نمایند. پاسخ این است که در تعیین ارزش شرکت نه تنها به کمیت سود، بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. منظور از کیفیت سود، زمینه بالقوهxad رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی است. به بیان دیگر، ارزش یک سهم تنها به سود هر سهم سال جاری شرکت بستگی ندارد بلکه به انتظار از آینده شرکت و قدرت سود آوری سالxadهای آینده و ضریب اطمینان نسبت به آن بستگی دارد.

عناصرکیفیت سود : ارقام سود از طریق انتخابxadهای مدیران و حسابداران بین اصول پذیرفته شده حسابداری و قضاوتxadهای شخصی مدیران در مورد رویهxad های به کارگرفته شده برای ثبت اطلاعات حسابداری تحت تاثیر قرار میxad گیرد. گاهی اوقات مدیریت بنگاه اقتصادی از انتخابxadهای حسابداری برای دستکاری سودها و گمراه کردن کاربران بهره میxad گیرد. افزون بر این، مدیران ممکن است عناصر سودها را برای بهتر از واقع نشان دادن وضعیت بنگاه اقتصادی دستکاری کنند و با این کار کیفیت سود گزارش شده را به حداقل میxadرسانند، زیرا کسانی که برای تصمیم xadگیریxadهای خود به سودهای مزبور اتکا میکنند، دچار اشتباه شده و تحلیلxadگران مالی نیز  نمیxad توانند پیشxadبینی صحیحی از توان سودآوری بنگاه اقتصادی در آینده انجام دهند. سیگال معتقد است ارقام سود باید صداقت، قابلیت اطمینان و قابلیت پیشxadبینی داشته باشند. صداقت یعنی باید به دور از هر گونه پیشxad داوری و دستکاری برنامهxad ریزی شده برای مطلوب نشان دادن وضعیت بنگاه اقتصادی باشند و قابلیت اطمینان نیز یعنی اینکه ارقام سودهای گزارش شده باید ارزیابی درستی از قدرت سودآوری شرکت ارایه دهند و نیز بتوان از طریق آنها روند سود آوری آینده را پیشxadبینی نمود.

کیفیت سود را میxadتوان به سه دستهxad پایداری سود، سطوح ارقام تعهدی و سود منعکس کنندهxad معاملات اقتصادی مربوط، تقسیم کرد. پایداری سود به معنی تکرارپذیری (استمرار) سود جاری است. هر چه پایداری سود بیشxadتر باشد، یعنی شرکت توان بیشxadتری برای حفظ سودهای جاری دارد و فرض میxadشود کیفیت سود شرکت نیز بالاتر است.

سطوح ارقام تعهدی نیز با کیفیت سود رابطهxad معکوس دارد، زیرا هر چه میزان ارقام تعهدی سود بیش تر باشد، کیفیت سود شرکت کاهش میxad یابد. همxadچنین، هر چه سود حسابداری که گزارش میxadشود منعکس کنندهxadی معاملات واقعی اقتصادی موجود باشد به همان اندازه کیفیت سود نیز افزایش میxad یابد. 

روشxadهای ارزیابی کیفیت سود

به طور کلی چهار روش برای ارزیابی کیفیت سود به شرح زیر مطرح است :

1) روش مبتنی بر مربوط بودن با ارزش سهام :  در این روش ارتباط بین مقادیر مختلف سود و قیمت سهام (بازار) به کمک رگرسیون اندازه xadگیری میxad شود. هر چه میزان ضریب همبستگی تعدیل شده  بیشxadتر باشد، سود متغیر مرتبطxad تری با ارزش است .

2) روش مبتنی بر محتوای اطلاعاتی :  در این روش ارتباط بین تغییرات قیمت یا بازده سهام، با سطوح یا تغییرات غیرمنتظرهxad مقادیر مختلف سود به کمک رگرسیون اندازهxad گیری میxad شود. هر چه میزان ضریب همبستگی تعدیل شده به یک نزدیکxadتر باشد، نشان دهندهxad بار اطلاعاتی بیشxadتری است.

3) روش مبتنی بر توانایی پیش بینی :  در این روش مهم آن است که مقادیر گذشته سود بتواند مقادیر آینده را پیش بینی کند. هر چه میزان قدر مطلق میانگین خطای پیش بینی کمتر باشد، آن مقدار توانایی پیشxadبینی بیشxadتری دارد.

4) روش مبتنی بر سود اقتصادی :  در این روش بیشxadتر معیارهای مبتنی بر پیش xadبینی هزینهxad سرمایه       مدنظر قرار میxad گیرد. استنباط این است که این ارقام کیفیت بالاتری نسبت به سود حسابداری دارند. معیار ارزش افزوده اقتصادی از جمله معیارهایی است که بر این روش اتکا دارد.